Το Blog μας
Αρχική » Το Blog μας » Η μουσειολογική σηματοδότηση των κοινοτήτων και ο κίνδυνος της τουριστικής υπερεκμετάλλευσης
Η μουσειολογική σηματοδότηση των κοινοτήτων και ο κίνδυνος της τουριστικής υπερεκμετάλλευσης

Ρόκας Εμμανουήλ Απόστολος: Μουσειολόγος – Μουσειογράφος
Οι κοινότητες και το πολιτιστικό συγκείμενό τους αποτελούν μια ευκαιρία μουσειακής ανάλυσης εξέχουσας σημασίας και ερμηνείας στην παγκοσμιοποιημένη εποχή που διανύουμε. Η ίδια η έννοια της πολιτιστικής ποικιλίας των κοινοτήτων ωθεί τους ειδικούς επιστήμονες στην δημιουργία και την προβολή των σχετικών και ιδιαίτερων εθνικών, πολιτιστικών, θρησκευτικών και άλλων στοιχείων που χαρακτηρίζουν τις κοινότητες αυτές και οι οποίες προσφέρουν ένα αίσθημα ασφάλειας σε όσους αποτελούν τμήμα τους.
Εκτός αυτών, μια κοινότητα μπορεί να σχηματιστεί βάσει του τοπικού, εθνικού ή παγκόσμιου χαρακτήρα που μπορεί να έχει, με την κάθε κατηγορία να φέρει τις δικές της ιδιαίτερες ιδιότητες. Για παράδειγμα, βασικό γνώρισμα του τοπικού χαρακτήρα μιας κοινότητας – και κατ’ επέκταση του μουσείου που μπορεί να φιλοξενεί στον χώρο της – αποτελεί η κοινή αίσθηση ιστορικής συνέχειας και σημασίας του συγκεκριμένου τόπου με τον οποίο είναι συνδεδεμένη και κουβαλά τις σχετικές ιστορικές μνήμες στο χρόνο. Το κάθε σύνολο ανθρώπων μεταφέρει στα κύτταρα της ύπαρξής του τα δικά του ήθη και έθιμα, με τον χαρακτήρα του και την μορφή του να καθίστανται μοναδικά στοιχεία πολιτισμού. Με παρόμοια λογική, η εθνική σημασία των κοινοτήτων – όπου και αν αυτές βρίσκονται πάνω στον χάρτη – αποτελεί τον σκοπό δημιουργίας και ανάδειξης μιας διαφορετικής ταυτότητας στους χώρους ενός μουσείου και μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον. Επιπλέον, στο πλαίσιο του παγκόσμιου κοινοτικού χαρακτήρα, οι ιδιαίτερες πολιτιστικές όψεις ενός λαού ή μιας κοινότητας αναδεικνύουν τον χαρακτήρα του και τον διαφοροποιούν από τον περίγυρό του σε μια ευρύτερη κλίμακα.
Μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι σημαντικό ρόλο στην πολιτιστική και τουριστική ανάδειξη της φύσης της κοινότητας αποτελούν παραδείγματος χάριν οι συλλογές ενός μουσείου και τα τουριστικά είδη ή οι απομιμήσεις εκθεσιακών αντικειμένων που προορίζονται προς πώληση. Από την άλλη πλευρά, ένας κίνδυνος πολιτιστικής απώλειας προέρχεται από την έντονη εμπορευματικοποίηση του πολιτιστικού φορτίου που φέρει ο τόπος, η οποία μπορεί εύκολα να εγείρει ζητήματα αυθεντικότητας της τουριστικής εμπειρίας και του προς τουριστική εκμετάλλευση πολιτισμού ή και να οδηγήσει στην δημιουργία κακόγουστων προϊόντων που πλέον δεν θα κινούν το ενδιαφέρον του επισκέπτη. Η συνεχής τυποποίηση των προϊόντων ενός ιστορικού τόπου μπορεί μεν να ευνοήσει οικονομικά το πεδίο προβολής του, αλλά από την άλλη θα βλάψει την μοναδικότητά του ή τον τρόπο ζωής της κοινότητας με την οποία βρίσκεται συνδέεται. Έτσι, οι μηχανισμοί τουριστικού σχεδιασμού πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους την ποικιλομορφία, τις ανάγκες και τον μοναδικό χαρακτήρα των πολιτισμών με τους οποίους εμπλέκονται, ενώ στην περίπτωση των τοπικών κοινοτήτων, η προσοχή των αρμόδιων φορέων χάραξης τουριστικής πολιτικής θα πρέπει να έχει σαν σκοπό την κατανόηση, την δέσμευση και επίγνωση αναφορικά με τις πολιτικές ανάπτυξης που θα ακολουθηθούν.
Πηγές
Επιστημονική επιμέλεια: Mcdonald, Sh. Μουσείο και Μουσειακές Σπουδές: Ένας πλήρης οδηγός, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, 2021 ΑΘΗΝΑ
Du Cros, Hil. & Mckercher Bob Πολιτιστικός Τουρισμός, εκδ. Κλειδάριθμος, 2023 (αποκλειστικότητα για την ελληνική γλώσσα) ΑΘΗΝΑ